بهمن، دانشجوی حماسی قشقایی

با شروع اصطلاحات ارضی ،تاریخ پرفراز ونشیب ایران بار دیگر آبستن حوادث دیگری شد.قشقائیها درجنوب ایران بارهاوبارهاچه درمقابل استکبار بیگانه ویا استبداد داخلی،تاریخ زرین این مرزوبوم را باگلوله ورق زده بودند ونام قشقائی را بعنوان یادونشانی برای ایل خود به یادگار گذاشته بودند. یادگاری که حکومت مرکزی از موجودیت آن دلی خوش نداشت پس حکومتیان همواره دنبال فرصتی بودند تا به نحوی به سرکوبی ایل قشقایی بپردازند این بهانه با اصطلاحات ارضی شروع وجنوب ایران حماسه ساز می شود عوامل حکومت وقشقائیها در مقابل هم دیگرصف آرایی می کنند.
بهمن قشقایی که جهت ادامه تحصیل در رشته مهندسی هواپیما به کالج لندن رفته است به ایران باز میگردد.
بهمن فرزند سهراب خان قشقائی است. پدر وی همان شجاع مردی است که درسال 1273ه.ق در جنگ علیه انگلستان چنان از خود شهامت نشان داد که  شاه قاجار یک قبضه شمشیر یراق طلا به رسم خلعت به وی هدیه کرد.مأذون شاعر قشقایی درباره ی سهراب خان چنین سروده است:

هرکیم بیزیم کیمین درد وغم واری
باخسون بیزیم داستانا آغلاسون
آغلاسون تا گزلرنگ نم واری
گران درد بی درمانا آغلاسونا
اوکه یوخ دردنده حّد ونهایت
دردی ادر درد بیلنه سرایت
شهید لردن ذکر اولاندا حکایت
شهید الموش سهراب خانا آغلاسون
بهمن قشقایی در هفت سالگی جهت تحصیل در مدرسه صولت اقشقایی فیروز آباد ثبت نام کرد.سپس در میمند فارس با حمایت خواجه احمد زرینی تحصیلات خود راادامه داد وآنگاه جهت ادامه تحصیل در رشته مهندسی هواپیما عازم انگلستان شد.درآنجا با اجتماعات سیاسی ودانشجویان مبارز ایرانی آشنا شد وشیوه مبارزه مسلحانه را فرا گرفت.

ادامه مطلب

نویسنده: وحید رستمی

قدمت ایل قشقایی ازنظرمحققان

ابن حوقل می نویسدآنها(عشایر)کسانی بودن که در نواحی گرمسیر می ماندند و پیوسته درحال عزیمت بین نقاطی در محدوده های خود بودند."منظور ییلاق وقشلاق است".تعدادی از این طایفه ها قدرت بسیاری داشتند،آنها گله های بزرگ گوسفند و بز در اختیار داشتند که مایه تمکن بیشتری می شد.شاهسونها شترو قشقایی ها گوسفندو بختیاری ها از قاطر برای پرداخت مالیات استفاده می کردند.

ابن بطوطه هم که درقرن هشتم به ایران آمده وسفری به شیراز نموده، محل اسکان ترکها را مائین که یکی از داهات شیراز و نزدیک بیضا است ذکر کرده،دراین ناحیه آثار باستانی قدیمی هم زیاده دیده می شود.

فلاندن باستان شناس فرانسوی قبل از میرزا حسن فسایی در فارس بوده، وقتی با ایل بیگی ایلات فارس روبرو می شود ،خان ایل میگوید: ماازاین خاک نیستیم ،ازروم به اینجاکوچ کرده ایم".دراینجا روم منطقه دشت روم بویراحمد بوده.

ابن شهاب یزدی می نویسد طوایفی ازقشقایی ها درابتدای قرن نهم هجری درسرحد شش ناحیه فارس ،ییلاق داشته اند.

جامع التواریخ می نویسد قریه "گندمان" ییلاق بخشی از ترکان است.امروزقسمتی از طایفه دره شوری درآنجا ساکن شده اند.اولین طایفه ای که ازایل قشقایی به فارس آمده ،فارسیمدان است، چرا که رئیس این طایفه ابوالقاسم بیگ برعلیه شاه عباس اول قیام کرده است.طبق بررسی های انجام شده توسط محققین برجسته،اصالت بعضی تیره های قشقایی تاحدی تعیین شده.کتاب تاریخ قزلباشان،نوشته آقای میرهاشم محدث،وتحقیقات دکترسید علی میرنیا و دکتر سیروس پرهام وبا استناد به نوشته های مرسدن،ابرلینگ،مینورسکی،شیل و...اصالت بعضی از تیره ها عبارتند از: تیره موصلو از کردهای عراق بوده وازشهرهای موصل وکرکوک به فارس مهاجرت کردند.تیره گله زن ازکردهای شمالی عراق و ازمنطقه کمره عراق.تیره آردکپان ازلرهای بختیاری بوده،درحال حاضرهم تیره ای به نام لر دارند.تیره صفی خانی ازنژاد لر وازپیشکوه لرستان آمده اند.تیره های ایگدر و دوقزلو از نژاد ترکمنهای عراق هستند که به ترکمن صحرا و از آنجا به فارس آمده اند.تیره های جامه بزرگی،فیلی ، وندا از لرهای غرب ایران هستند.تیره ابیوردی از ایلات خراسان و طایفه افشار می باشد.تیره نفر از ایل نفر کرمان بوده و از آنجا به فارس مهاجرت نموده اند .تیره عرب چرپانلو ازترک های اردبیل بوده و به همراه خلج ها به فارس کوچ کرده اند.تیره بیات از ترکان غز در زمان سلجوقیان به ایران و کرکوک آمده و عده ای هم توسط نادرشاه به خراسان و فارس و اراک کوچانده شده.تیره شبانکاره از مهاجرین غربی ایران و از نژاد کرد و با ایل سنجابی پیوستگی دارند.تیره لک از نژاد کرد-لر بوده،دسته ای در کردستان و گروهی در لرستان ساکن هستند.تیره بولی ازایل سنجابی کردستان ودرحال حاضر تیره ای به نام بولی درایل سنجابی وجود دارد.تیره ددکی از اتحادیه ترکهای بعدازمغول وازسلسله آق قویونلو هستند.تیره آقاجری ازترکان آذری وازگروه قزلباش هستند که از شمال ترکیه و محلی به نام بایندر آمده اند.تیره قوجابیگو ازطایفه قزلباش ودر زمان صفویه به فارس آمده اند.تیره های شاملو ،آرخلو،قرخلو از ایل افشار بوده از حوالی حلب و شام مهاجرت کردند و اصالتاً ازترکان غز در زمان صفویه هستند.تیره ایناق لو ازکردهای اتحادیه جاف بوده واز کردستان به فارس آمده اند.ایلخانان قشقایی که از فرزندان جانی آقا می باشند.ازسلسله آق قویونلو بوده و از دیاربکر وشمال عراق مهاجرت کرده اند.تیره ایمانلو از ایل افشارخراسان وازدره گز به شیراز وعده ای هم به شهریار تهران مهاجرت نموده اند.تیره قره جولو از ایل چامش گزک ،کرد زبان درزمان شاه عباس ازمهاباد به ورامین واز آنجابه فارس وخراسان کوچیده اند.تیره گورکانلو از ایل بزرگ جلالی ،ازکردهای اصیل غرب ایران.تیره بهلولی تیره ای ازعشایربلوچ بوده که از زابلستان کوچ کرده اند.فیوج یا غربت ها در زمان بهرام گور«پادشاه ساسانی»ازهندوستان آمده اند.تیره زندلک از لکهای لرستان هستند که درسال 1145دولت عثمانی به علت شورش آنها را سرکوب و به نقاط مختلف ایران تبعد نمود.

ادامه مطلب

نویسنده: احمد ثانی پناه

سابقه تاریخی ایل قشقایی

کشورایران چهارونیم قرن تحت تسلط ترک ومغول بوده ،دراین گیرودار

دستانچی آمدند و رفتند و عده ای هم در این کشور سکنی گزیدند وبه عنوان

ایرانی باآداب ورسوم وسنن وفرهنگ ما مانوس و عجین شدند .این تحولات

وتغییرات مسایل سیاسی، اجتمایی ومذهبی و فرهنگی گروهها را به هم زده و

 برای شناخت و کاوش در خصوصیات آنان مشکلاتی بوجود آورده.آنچه مسلم

 است ایل قشقایی با همین تعداد وطوایف یکباره به خطه فارس وارد

نشدند.بلکه درزمانهای مختلف وازمکانهای گوناگون ،دستجاتی بزرگ وکوچک

 ،آرام آرام به سمت فارس کوچیده یاکوچانده شده است.وپس از سالها اسکان

 درنواحی مختلف فارس بنا بر خواست حکومت مرکزی زیر سلطه یک خان یا

 رئیس ایل درآمده.وباگذشت زمان از لحاظ قدرت نظامی بقدری رشدنمودندکه

 موجب رعب ووحشت حکومت مرکزی شده ومجداد طی سالهای طولانی به

 طرق سیاسی یانظامی آنقدرازقدرت ِآنهاکاستندکه به مرور زمان تحلیل رفته

یاضعیف شدندتاجائیکه امروز ازایل بزرگ قشقائی که روزی مردانش همچون

 جنگجویان ززابستان درعرصه تاریخ و میادین نبردمی درخشیدندوایلخانی آنان

 راپادشاه بی تاج وتخت می نامیدند،جزتعدادی سیه چادرهای پراکنده ویا در

 گوشه وکنار روستاهاخزیده،چیزی باقی نمانده است.این مهم نیست که ایل

 ماازکجاآمده وبازمانده کدام گروه یانژاد هستند،مهم این است که طی سالهای

 متمادی چه نقشی درکشورداشتند؟

عرق ملیت و وطن دوستی قشقائیهادرتاریخ ایران بمنصمه ظهور رسیده وبارها

 ثابت کرده اند که این نژاد پاک آریا ،مرزدارانی همیشه سرافراز برای

 کشوروشیعه مسلکانی معتقد برای دین مبین اسلام بوده اند.برطبق تحقیقات

 دیویدمرسدن برای اولین بارنام قشقایی از فامیل شخصی بنام جانی آقا

 ازصاحب منصبان شاه عباس گرفته شده که وی از جانب شاه عباس به

 حکومت قبایل فارس مامور میشود .در زمان زندیه از قدرت محلی این ایل به

 علت اشتغال سران ایل درپست های مملکتی کاسته شد.امابار دیگردرزمان

 قاجاریه که پایتخت به تهران منتقل گردید، قشقائیها یک جناح قدرتمند

 تشکیل داده و خودمختاری پیشه کردندوبراهمیت خود افزودند.چنانکه

 تعدادی از طوایف مختلف از شمال وغرب ایران که درفارس متفرق بودند به

 آنها پیوستند.نظیرطایفه ابیوردی از ابیوردخراسان، آردکپان ازبختباری

 ورحیمی ازایل افشار کرمان وفیلی وجامه بزرگی از لر ،لک.درآن زمان علاوه

 برقشقائیها وایلات ترک زبان، خمسه وچندایل ترک زبان مانندخلج درقنقری

 (بوانات فعلی)بودند که رئیس ایل خلج میرزاقاسم خان بود.دراوایل قرن

 

 نوزدهم بادخترجانی خان ایلخانی وقت ایل قشقایی ازدواج کرد وبین این دو

 ایل رابطه صمیمانه برقرار گشت.اماایل خمسه که به محمد علی خان قوام

 الملک ،نوه حاج  ابراهیم کلانترسپرده شده بود،قدرتی دربرابرقشقائیها و

 رقیبی سرسخت برای ایلخانی قشقایی گردید.کم کم ایل قشقایی برقدرت

 خود افزود و در راس هر طایفه کلانتری گمارده شد ومجموعه حکومت ایل

 بدست ایلخانی ونایب او ایل بیگی افتاد.شیل     درمورد ایل قشقایی مینویسد

 "عده آنها 30 تا40 هزارچادرکه شاخه مهم این ایل طایفه عمله که 3300

 چادر داشتندو ریاست آنهابا شخص ایلخانی وسردسیرآنها دراصفهان وچند

 گروه آنها همسایه بختیاری       هابودند".زبان مردم قشقایی ترکی است ،اما

 بعلت اختلاط طولانی با زبانهای شهری  و روستایی لغات فارسی جای کلمات

 ترکی را گرفته .مثلا کلمه عید رابجای بایرام وسخت رابجای چتن و...بکارمی

 برند گذشته ایل قشقایی را از دیدگاه محققان ومردم شناسان طبق نوشته

 های آقای دکتر سیروس پرهام بررسی میکنم:گرهارد دوفر معتقد است که از

 اوایل قرن هفتم مسیحی، ترکان به دو گروه خاوری وباختری تقسیم

 شدند .مغولستان  تا کوه های اورال زیر سلطه ترکان خاوری قرار گرفت.ازکوه

 های آلتایی تا تاشکند در قلمروباختری ها بود.اگرترکان قشقایی را از باختری

 ها قبول کنیم باید بعد از تاریخ تقسیم شدن آنها ازآذربایجان به فارس کوچ

 کرده باشند.پی یراوبرلینگ می نویسد "قشقایی ها جز ترکهایی هستندکه

 درسده ششم هجری، درپی هجوم غزنویان وسلجوقیان، همراه با مهاجرت

بزرگ قبایل ترک از قسمتهای شمال وآسیا به خاورمیانه وایران آمده اند

".بعضی هاکاشغر را موطن اصلی قشقایی ها می پندارند، چون درتاریخ

مسعودی ذکرشده همراه سعدبن زنگی20هزارنفراز کاشغر به فارس آمدندکه

کلمه کاشغری به قشقایی تبدیل شده.شاه عباس صفوی هم ایلاتی راکه

مورداعتماد نبوده از سر حدات خود کوچانیده وبه جاهای مختلف تبعیدنموده،

از جمله فوجی ازایل افشار را به کازرون فارس مهاجرت داده است.مینورسکی

می نویسد درعهد صفویه عده زیادی ازعشایرترک وعشایرگرجی به سرزمین

بختیاری ها تبعید شدند. شاید علت تبعید آنان عدم سازگاری با شاهان و یا

حس جنگجویی وتندخویی آنان بوده است.آن لمتون درتاریخ ایلات ایران

مینویسد "ایلات درزمان شاه سلطان حسین دو فرقه بودند،یکی ایران الاصلها

 و دیگر بیرونیها.گروه اول شامل لرها که عبارت بودند از فیلی ها

 ، لک ها، زندها، بختیاری ها، ممسنی ها وعشایرخراسان مثل افشارها وگرایی

 پها.گروه دوم بیرونی ها مثل:اعراب، قاجار، و بعضی کردها".باتوجه به طوایف

موجود درایل قشقایی که اغلب ازگروه اول می باشند، ایرانی الاصل بودن آنها

محرز و مسلم است.

 

ادامه مطلب

نویسنده: احمد ثانی پناه